АҚШ зарбхонаси наркокартеллар олтинини сотиб олиб, уни “Америка маҳсулоти” сифатида сотмоқда

АҚШ зарбхонаси ҳар йили 1 миллиард доллардан ортиқ инвестиция даражасидаги олтин тангаларни сотади. Уларнинг ҳар бирига бургутга ўхшаш рамзлар босилган бўлиб, бу ҳукуматнинг олтин 100 фоиз Америкага тегишли эканлигига қонунан кафолат беришини англатади. Аммо The New York Times нашри суриштирувда бу олтинлар аслида наркокартелларга тегишли экани маълум бўлди.

Суриштиррувга кўра, АҚШ зарбхонаси аслида ноқонуний қазиб олинган олтинни ҳам легаллаштирувчи улкан занжирнинг сўнгги бўлагидир. Зарбхона Колумбия наркокартелларига тегишли конлардан, Мексика ва Перу ломбардларидан, ҳатто Хитой ҳукуматига қисман тегишли бўлган Конго конларидан келган олтинларни сотиб олади. Баъзи олтинлар Гондурасдаги бир компаниядан олинган, бу компания қимматбаҳо металлани туб аҳоли қабристонини қазиш орқали қўлга киритган.

Қонун ва унинг бузилиши

АҚШ Конгресси 1985-йилда инсон ҳуқуқлари бузилишининг (ўша пайтдаги Жанубий Африкадаги апартеид режими сабабли) олдини олиш учун зарбхонага хорижий олтиндан фойдаланишни тақиқлаган. Аммо у демократ ва республикачи маъмуриятида ҳам бу қонунни бузиб келмоқда. Ҳатто АҚШнинг 250 йиллик мустақиллигига бағишланган Трамп тасвири туширилган 24 каратли олтин танга ҳам турли шубҳали манбаларга тегишли бўлиши мумкин.

Олтин нархи бир унция учун 5000 доллар атрофида баҳоланмоқда. Таққослаш учун ўн йил олдин у тўрт баравар арзон эди. Нархнинг ошиши жиноий ташкилотларнинг экологияга зарар етказиб, хавфли усуллардан фойдаланиб, олтин қазиб олиши учун катта рағбат бермоқда.

Инвесторлар иқтисодий беқарорликдан ҳимояланиш учун олтин сотиб олади. Сўнгги йиллардаги деярли ҳар бир террорчилик ҳужуми, уруш ва молиявий инқирозлар олтин сотиб олиш васвасасини кучайтирди. Аммо нархлар тобора ошиб борар экан, бадавлат харидорлар аслида ўзлари ҳимояланишга уринаётган беқарорликни яратишга ёрдам бермоқда.

“Олтин қазиб олиш Судандаги фуқаролар уруши ва Россиянинг Украинага бостириб киришини молиялаштиради. Олтин нархининг кўтарилиши Венесуэла ва Эронга молиявий санкциялар таъсирини юмшатишга ёрдам берди”, дейилади хабарда.

Колумбиянинг энг йирик Cлан дел Голфо картели кокаин билан бирга олтин савдосини ҳам назорат қилади. Ноқонуний кончилар Амазонка ўрмонларини кесиб, уни ифлослантиради, бундан ташқари у ердаги одамларни симоб билан заҳарлайди. Террорчи гуруҳлар, жумладан, “Ал-Қоида”га алоқадорларнинг айримлари ҳам олтин бизнесига ҳам аралашиб кетмоқда.

“Бундай олтин халқаро бозорларга қанчалик осон чиқарилса, уруш олиб бориш, авторитар режимларни қўллаб-қувватлаш ва пул ювиш шунчалик осонлашади. АҚШ зарбхонасида наркокартел олтинидан фойдаланилиши бунга мисолдир”, дейди журналистлар.

Олтин қандай қилиб “Америка” олтинига айланади?

NYT журналистлари сўнгги йилларда АҚШ зарбхонасига келган юзлаб миллион долларлик хорижий олтинни кузатган. Уларнинг келиб чиқишини аниқлаш қийин бўлган, сабаби у қайта ишланган олтин ва жиноий гуруҳларга алоқадор Колумбия ва Никарагуада қазиб олинган олтинларни ўз ичига олган.

АҚШ молия вазири бу масала бўйича текширув ўтказилишини маълум қилди. Суриштирув шуни кўрсатадики, ноқонуний олтин “Американикига айланиши” учун икки босқичдан ўтади. Аввал у ҳужжатлар орқали “қонуний”га айлантирилади, кейин эса АҚШда бошқа олтин билан аралаштирилиб “америкалик” деб эътироф этилади.

Журналистлар бу жараён қандай кечишини кузатиш учун Колумбияга йўл олган. Каукасия шаҳри яқинида ҳукуматга тегишли бўлган, аммо назорат бутунлай бой берилган “Ла Мандинга” ранчо-кони жойлашган. Уни саккиз йил давомида Cлан дел Голфо наркокартели бошқаради. АҚШ уларни террористик ташкилот деб эълон қилган ва раҳбарларини қора рўйхатга киритган.

Кондаги ишчилар тақиқни бузиб, ерни кавлашади. Кун охирида симоб ва олтин аралашмасидан иборат кулранг шарларни йиғиб, чўнтакларига солади ва мототциклларда шаҳарга йўл олади. Каукасия шаҳридаги дўконларда Алекс Кювас каби ишчилар кончилардан симобли олтин шарларни қабул қилиб олади. Алекс симобни ёқиб, қолганини ўлчаб кўради ва миқдорига қараб 50 доллардан 2500 долларгача тўлайди.

Шундан сўнг олтинни эритиб, қолипга қуяди. Алекснинг ўзи симобдан заҳарланиб, қўллари қалтирайдиган бўлиб қолган. Юқоридаги жараён орқали олтин қонунийлаштирилади. Алекс Кювас ишлайдиган дўкон, шаҳардаги бошқа дўконлар каби, давлатга тегишли экспортчига савдо қилади. Экспортчи “Ла Мандинга” олтинларини Колумбиядан келтирилган олтинлар билан аралаштирилади ва қуйма сифатида эритилади.

Экспорт маълумотларига кўра, уларнинг катта қисми — тахминан 255 миллион долларлик олтин — сўнгги бир йил ичида Техасга (АҚШ штати)етказилган. Ана шу ерда олтин “Американикига” айланади.

Даллас шаҳри яқинидаги Диллон Гаге номли қайта ишлаш заводида ишчилар импорт қилинган олтинни қиздирилган қозонга солиб, уни бошқа жойлардан келган эритилган олтин билан аралаштиради. Бу олтинлар Жанубий Америка конлари, АҚШдаги ишлатилган заргарлик буюмлари сотувчилари ва Перудаги ломбардлардан келтирилган.

Аммо Диллон Гаге мижозлари назарида бу олтин Далласдаги қозондан чиққач, хорижий ҳисобланмайди. Завод АҚШ ҳудудида жойлашгани ва Америка олтини Колумбияники билан аралаштирилгани учун, соҳа мантиғига кўра, якуний маҳсулот “америкалик” деб қаралади.

“Уларнинг фикрича, олтин АҚШ ичида пайдо бўлган”, дейди компания бош директори Террй Ҳанлон. У Диллон Гагеънинг йирик мижозлари орасида зарбхонага олтин етказиб берувчи икки компания борлигини айтди. Сўнгги 20 йил давомида АҚШ зарбхонаси етказиб берувчилардан олтинни қаердан олганини сўрамаган.

Зарбхона қонун талаб қилганидек “янги қазиб олинган Америка олтини” эмас, балки мис чиқиндиларидан олинган олтинларни ҳам сотиб олади. Ушбу миснинг бир қисми Хитой назоратидаги Конго конларидан келади. Ҳукумат хорижий олтиндан воз кеча олмайди, чунки бусиз бозорнинг олтин тангаларга бўлган улкан талабини қондириш имконсиз.