Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Toshkentda barpo etilgan Zamonaviy sanʼat markazi Markaziy Osiyoda bu ko‘lamdagi ilk doimiy madaniy maydon sifatida o‘z eshiklarini ochmoqda. Mazkur majmua shunchaki navbatdagi ko‘rgazma zali emas, balki XX asr boshlariga mansub tarixiy sanoat obyektini zamonaviy hayotga olib kirgan ulkan madaniy va maʼrifiy makondir.
Bir asrlik tarix: tramvay deposidan zamonaviy sanʼat maskanigacha
Markaz joylashgan bino 1912-yilda mashhur meʼmor Vilgelm Geynselman loyihasi asosida barpo etilgan. Dastlab shahar tramvaylari deposi sifatida foydalanilgan bu inshoot keyinchalik dizel elektr stansiyasiga aylantirilgan. Bir asrdan ortiq vaqt mobaynida poytaxt taraqqiyotining ko‘plab muhim bosqichlariga guvoh bo‘lgan ushbu obyekt uzoq yillar davomida tashlandiq ahvolda yotgan edi.
Bugungi kunda O‘zbekistonning tarixiy merosga bo‘lgan yondashuvida mutlaqo yangi tamoyil ustuvor — “vayron qilish emas, asrash va jonlantirish”. Eski sanoat obyektlari buzib yuborilib, o‘rnida bir xil ko‘rinishdagi zamonaviy binolar qurilishi o‘rniga, tarixni saqlagan holda unga yangi mazmun bag‘ishlash yo‘li tanlandi. Natijada yuz yillik inshoot o‘zining meʼmoriy qiyofasi va sanoatga xos xarakterini saqlab qolgan holda, butunlay yangi avlod madaniy makoniga aylandi.
Fransiyaning Studio KO byurosi va meʼmoriy uyg‘unlik
Binoni qayta tiklash va uni xalqaro darajadagi madaniy markazga aylantirish bo‘yicha meʼmoriy konsepsiya Fransiyaning nufuzli Studio KO byurosi tomonidan ishlab chiqildi. Loyiha mualliflari o‘ta nozik va murakkab muvozanatni topa oldi:
- Tarixiy qism: qadimiy g‘isht devorlar, o‘ziga xos arxitektura shakllari va o‘tgan asr ruhini saqlab qolgan fazoviy muhit.
- Zamonaviy qism: ilg‘or texnologiyalar bilan jihozlangan ko‘rgazma zallari, taʼlim maydonlari, tadqiqot markazi, kutubxona va jamoatchilik uchun ochiq qulay zonalar.
- Bir vaqtlar shahar uchun mexanik energiya ishlab chiqargan bu maskanda endi ijod, yangi g‘oyalar, ilm-fan va insonlar muloqotining maʼnaviy energiyasi tug‘iladi.
- Ko‘p funksiyali va ochiq muhit.
- Yangi markazda tashrif buyuruvchilar uchun bir kunni mazmunli va foydali o‘tkazish uchun barcha sharoitlar muhayyo qilingan. Bu yerda shunchaki sanʼat asarlarini tomosha qilib ketishmaydi, balki:
- jahon va o‘zbek zamonaviy sanʼatining eng sara namunalari bilan tanishish;
- ilmiy izlanishlar olib borish va maxsus kutubxona imkoniyatlaridan foydalanish;
- maʼruzalar, seminarlar va kino namoyishlarida qatnashish;
- hamfikrlar bilan uchrashib, erkin muloqot qilish mumkin.
Poytaxtning yangi tortishish nuqtasi va ramzi
Zamonaviy sanʼat markazi o‘zining betakror muhiti tufayli qisqa fursatda Toshkentning eng jozibali madaniy manzillaridan biriga aylanadi. Binoning o‘zi markazning eng asosiy va qimmatli “eksponati” vazifasini bajaradi. Bu kabi yirik loyihalar nafaqat poytaxtning qiyofasini, balki shahar aholisining madaniy muhitga va tarixiy merosga bo‘lgan munosabatini ham tubdan o‘zgartirib, kelajak avlod uchun ilhom manbayiga xizmat qiladi.
