Kuba sobiq prezidenti Raul Kastro va yana besh kishiga AQSHning Florida shtatidagi katta hakamlar hay’ati tomonidan ayblov e’lon qilindi. Ular bundan 30 yil avval Kuba harbiylari tomonidan ikkita samolyotning urib tushirilishi va odamlar o‘limiga sabab bo‘lishda ayblanmoqda. Bu haqda AQSH Adliya vazirligiga tayanib CBS News xabar berdi.
Hozirda 94 yoshda bo‘lgan Raul Kastro marhum Fidel Kastroning ukasidir. U Kubadagi eng nufuzli shaxslardan biri hisoblanadi. Unga nisbatan e’lon qilingan ushbu jinoiy ayblovlar Tramp ma’muriyatining Kuba hukumatiga bosim o‘tkazish kampaniyasi yanada kuchayganidan dalolat beradi. Kastro 2008-yildan 2018-yilgacha Kuba prezidenti bo‘lgan. Shuningdek, 2011-yildan 2021-yilgacha mamlakat Kommunistik partiyasining oliy rahbari lavozimida faoliyat yuritgan.
20-may kuni e’lon qilingan sud hujjatlariga ko‘ra, Kastro Mayami sudida AQSH fuqarolarini o‘ldirish uchun til biriktirish, to‘rtta qotillik va ikkita samolyotni yo‘q qilish moddalari bo‘yicha ayblangan. Ayblov xulosasining aniq matni hali to‘liq ma’lum emas. Sudya Kastroga nisbatan ochilgan ayblov xulosasini sir saqlash tartibini bekor qilish haqidagi iltimosnomani qanoatlantirdi. Biroq ayblov hujjatining o‘zi hali jamoatchilikka ochiqlanmadi.
Boshqa ayblanuvchilar orasida qiruvchi samolyot uchuvchisi ham bor. Unga nisbatan dastlabki ayblov 1996-yilgi voqeadan keyin, ya’ni yigirma yildan ko‘proq vaqt oldin e’lon qilingan edi.
“Deyarli 30 yildan beri o‘ldirilgan to‘rt nafar amerikalikning oilasi adolatni kutdi. Qo‘shma Shtatlar va prezident Tramp o‘z fuqarolarini hech qachon unutmaydi va unutgan ham emas”, dedi AQSH bosh prokurori vazifasini bajaruvchi Todd Blansh.
Kastroning sud qilinishi yoki qilinmasligi hozircha noma’lum. Chunki Kuba o‘z fuqarolarini AQSHga topshirmaydi. Venesuela sobiq prezidenti Nikolas Maduro ham 2020-yilda narkotik moddalar savdosida ayblangan edi.
U 2026-yilning boshida AQSH kuchlari tomonidan qo‘lga olindi va sud qilish uchun Nyu Yorkka olib ketildi. Ushbu operatsiya natijasida Venesuelada muvaqqat prezident Delis Rodriges hokimiyatga keldi. Rodriges ayni paytda AQSH bilan yaqin hamkorlik qilmoqda.
“Qutqaruvchi birodarlar” samolyotlarining urib tushirilishi
Kastroga qo‘yilgan ayblovlar 1996-yilda sodir bo‘lgan voqeaga borib taqaladi. O‘shanda Kubaning MiG-29 qiruvchi samolyoti “Qutqaruvchi birodarlar” (Brothers to the Rescue) tashkilotiga tegishli ikkita Cessna samolyotini urib tushirgan edi.
Bu tashkilot surgundagi kubaliklar guruhi oroldan sollarda qochib ketmoqchi bo‘lgan fuqarolarni qidirish bilan shug‘ullangan. Samolyotlar bortidagi to‘rt kishi halok bo‘lgan. Ulardan uch nafari AQSH fuqarosi, bir nafari esa Qo‘shma Shtatlarda yashash huquqini beruvchi “grin karta” egasi edi.
BMTning Xalqaro fuqaro aviatsiyasi tashkiloti bu ish yuzasidan tekshiruv o‘tkazgan. Tashkilot samolyotlar urib tushirilgan vaqtda Kuba havo hududidan tashqarida bo‘lganini aniqladi. Kuba esa buni inkor etadi. Shuningdek, tashkilot Kuba hukumati samolyotlar bilan aloqa o‘rnatishga, ularni radio orqali ogohlantirishga yoki hududdan olib chiqib ketishga umuman urinmaganini ma’lum qildi.
Voqea xalqaro miqyosda katta norozilikka sabab bo‘ldi. “Amerika davlatlari tashkiloti” Kuba xalqaro huquqni buzganini da’vo qildi. O‘sha paytdagi AQSH prezidenti Bill Klinton voqeani keskin qoraladi. Kongress esa bunga javoban Kubaga qarshi sanksiyalarni yanada kuchaytirdi.
Kuba hukumati o‘z aybini rad etdi va samolyotlar Kuba havo hududiga kirganini ta’kidladi. Kuba “Qutqaruvchi birodarlar” guruhini varaqa tashlash uchun havo sarhadlarini qayta-qayta buzganlikda aybladi. Shuningdek, guruh Kuba infratuzilmasiga qarshi sabotaj (buzg‘unchilik) rejalashtirganini da’vo qildi.
Samolyotlar urib tushirilgan vaqtda Raul Kastro mamlakat mudofaa vaziri edi. 1996-yilda CBS Evening News boshlovchisi Den Razerga bergan intervyusida o‘sha paytdagi Kuba prezidenti Fidel Kastro samolyotlarning mamlakat hududiga kirishini to‘xtatish bo‘yicha umumiy buyruqlar berganini tan olgan edi.
Bundan o‘n yillar avval AQSHda bir kishi ushbu voqea bo‘yicha qotillik uchun til biriktirishda aybdor deb topilgan. Federal prokurorlar u “Qutqaruvchi birodarlar” haqidagi ma’lumotlarni Kuba razvedkasiga yetkazish bilan shug‘ullangan ayg‘oqchilar tarmog‘i a’zosi bo‘lganini isbotlagan.
U umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan edi. Biroq 2014-yilda mahbuslarni almashtirish dasturi doirasida Kubaga qaytarib yuborildi. Shuningdek, 2003-yilda ushbu voqea yuzasidan Kuba Harbiy-havo kuchlari rahbari va ikki nafar qiruvchi samolyot uchuvchisiga ham ayblov e’lon qilingan.
Kuba—AQSH munosabatlarini nimalar kutyapti?
Endilikda Raul Kastroning ayblanishi bilan prokurorlar Kubada juda uzoq vaqt yuqori lavozimlarni egallagan shaxsga qarshi chora ko‘rmoqda. Uning akasi Fidel 1959-yilda Kubadagi AQSH tomonidan qo‘llab-quvvatlangan rahbarini ag‘dargan edi. Raul 2011-yilda akasining o‘rniga Kommunistik partiya rahbari bo‘ldi. Oradan o‘n yil o‘tib u bu lavozimni tark etdi. Shunga qaramay, u mamlakatda o‘z ta’sirini saqlab qolgan. Uning ko‘pincha “Raulito” deb ataladigan nabirasi hozirda AQSH rasmiylari bilan aloqa o‘rnatishda muhim shaxs hisoblanadi.
Ushbu ayblov AQSH va Kuba o‘rtasidagi bir necha oylik keskinlikdan keyin paydo bo‘ldi. Tramp ma’muriyati Kubaga neft tashiydigan har qanday davlatga qarshi yuqori boj xarajatlari joriy etish bilan tahdid qildi. Buning oqibatida orolda energiya tanqisligi va elektr tarmoqlarida nosozliklar yuzaga keldi.
Tramp harbiy harakatlar variantini ham istisno qilmadi. U bir necha bor Kubani “do‘stona tarzda qo‘lga kiritish” tarafdori ekanini aytdi. Shuningdek, u AQSHning Eron bilan urushidan keyin navbatdagi mamlakat Kuba bo‘lishi mumkinligini bildirdi. Biroq Tramp muzokaralarga tayyorligiga ham shama qildi.
Kuba AQSHni “qonli to‘qnashuv”dan ogohlantirdi
Kuba prezidenti Migel Dias-Kanel o‘z mamlakatiga qarshi AQSHning har qanday harbiy harakati “qonli to‘qnashuv”ga olib kelishidan ogohlantirdi. Uning aytishicha, bu holat mintaqaviy tinchlik va barqarorlik uchun mislsiz oqibatlarni keltirib chiqaradi.
Ushbu bayonot 17-may kuni Axios nashrida e’lon qilingan hisobotdan so‘ng paydo bo‘ldi. Maxfiy razvedka ma’lumotlariga tayanib yozilgan hisobotda Kuba Rossiyadan 300 dan ortiq dron sotib olgani da’vo qilingan. Shuningdek, Kubaning ushbu dronlardan AQSHning Guantanamodagi harbiy-dengiz bazasiga, Amerika harbiy kemalariga va Floridadagi Keyt Uest shahriga hujum qilishda foydalanish rejalarini muhokama qilgani aytilgan.
