2019-yildan buyon ilk bor Xitoy markazida qurolli kuchlarning yirik kontingenti paydo boʻldi. Oʻshanda mamlakat tashkil etilganining 70 yilligi nishonlangan edi. Bu safargi paradga Ikkinchi Jahon urushida Yaponiya imperiyasi ustidan qozonilgan gʻalabaning 80 yilligi sabab boʻldi. Unga qurolli kuchlarning turli boʻgʻinlarida xizmat qiluvchi taxminan 45 ming askar, 600 ga yaqin texnikalar hamda samolyotlar jalb etildi.
Mamlakat bir kun oldin mamlakat SHHT sammitiga mezbonlik qilgani bois paradda xorijlik mehmonlar koʻp boʻldi. Xitoy rasmiylarining maʼlum qilishicha, jarayonni 26 ta davlat yetakchilari kuzatgan. Bu esa Pekinga oʻzining tobora kuch yigʻayotgan mushaklari bilan maqtanish, harbiy sanoatning eng soʻnggi yutuqlarini koʻrsatish va potensial xaridorlar topish imkonini berdi.
Yangi harbiy texnikalarni namoyish etish uchun paraddan koʻra qulayroq joy yoʻq. Bunga amal qilgan xitoyliklar Type 100 tanki hamda xuddi shu nomdagi oʻt ochishni qoʻllab-quvvatlash mashinasini ham Pekin markazidan olib oʻtdi. Type 100 nafaqat Xitoy, balki dunyoda mavjud barcha tank namunalaridan farq qiladi.
Boisi u yangi avlodga mansub boʻlib, ekipaj minora ostida oʻtirmaydi. Askarlar xavfsizligini taʼminlash uchun ular alohida kapsulaga tushirilgan. Qolaversa, jangovar mashina raketa zarbalarini qaytarish uchun faol himoya tizimi, ekipajga jang maydonini 360 darajada kuzatish imkonini beruvchi sensorlar bilan taʼminlangan.
Type 100 ning oʻt ochishni qoʻllab-quvvatlashga moʻljallangan modeli esa kichikroq kalibrdagi qurol hamda yoʻldosh dronga ega. Biroq u haqda boshqa maʼlumot yoʻq.
Dronlar va unga qarshi tizimlar
Xitoy uchuvchisiz uchish qurilmalari ishlab chiqarish va yangi loyihalar joriy qilish boʻyicha jahon yetakchisi hisoblanadi. Paradda u oʻzining samolyot-dron gibrid uchoqlari, boshqacha aytganda, masofadan boshqariladigan qiruvchilarini namoyish etdi.
Aviatsiya tilida ularni “Loyal wingman” (sodiq hamroh) deb atashadi. Ular qiruvchi samolyotlar bilan uygʻunlikda uchib, xavfli missiyalarni bajarishi mumkin. Qolaversa, qurol-yarogʻlarning bir qismini oʻzi bilan olib uchib, uchuvchining samolyotiga bosimni kamaytiradi.
Mazkur konsepsiya yangi boʻlib, qimmatli kadr hisoblangan uchuvchilarni asrash, jangovar imkoniyatlarni oshirish maqsadida ishlab chiqilgan. GJ-11, FH-97 kabi modellar shular jumlasidan. Ammo paradda namoyish etilgan gibrid dronlarning qolgan uchtasi yangi boʻlib, ular haqida maʼlumot yoʻq.
Mamlakat dronlar ishlab chiqarish bilan cheklanib qolgani yoʻq. Xitoylik muhandislar ularga qarshi kurash tizimlari ustida ham faol mehnat qilib keladi. Roʻyxatdan past balandlikda, past tezlikda uchadigan tahdidlar uchun eng kamxarj yechim hisoblangan lazer qurollarini ham topish mumkin. “OW5-A10” Laser Mengshi shular jumlasidan. U Dongfeng Mengshi bazasiga oʻrnatilgan boʻlib, nishonga 10 kilovatt quvvatni yoʻnaltira oladi.
Foto: Videodan kadr
“OW5-A50” Laser HMV3 tizimi esa dastlabki modeldan kuchliroq boʻlib, 50 kilovattlik lazer quroliga ega. Bu unga nafaqat kichik dronlarni, balki kattaroq uchuvchisiz apparatlarni ham urib tushirish imkonini beradi. Ammo bu ikkisining jangovar imkoniyatlarini LY-1 tizimi bilan taqqoslab boʻlmaydi.Mazkur tizim 8x8 platformasiga asoslangan boʻlib, yuqori quvvatli lazer quroldan foydalanadi. Biroq Xitoy matbuotining yozishicha, u aslida kemalar, jumladan aviatashuvchilarda qoʻllashga moʻljallangan. Baʼzi doiralarda tizimni “dunyoning eng qudratli lazer quroli” deb atashadi.
Tiyib turuvchi kuch
Xitoy parad davomida oʻzining DF-17 hamda YJ-21 ballistik raketalarini namoyish etdi. Ammo ular konvensional qurollar boʻlgani sabab asosiy eʼtibor yadroviy raketalarga qaratildi. Mamlakat ommaviy qirgʻin qurollarining mazkur turi boʻyicha faqat AQSH va Rossiyadan ortda qoladi. Biroq oʻrtadagi farq shiddat bilan qisqarmoqda. DF-61 va DF-5C mana shu siyosat natijasidir.
Ulardan birinchisi jamoatchilik eʼtiboriga ilk bor havola qilinmoqda. DF-61 qitʼalararo ballistik raketa tizimi boʻlib, 16 gʻildirakli platformada harakatlanadi. Shaxtalardan ishga tushiriluvchi raketalardan farqli, bu uni istalgan nuqtaga yashirish imkonini beradi.
DF-61 ning texnik xususiyatlari haqida maʼlumot yoʻq. Biroq baʼzi ekspertlar fikricha, u DF-41 raketasining vorisi boʻlib, 12-15 ming km masofaga uchib bora oladi. Bu Qoʻshma Shtatlarning qirgʻoqboʻyi shaharlariga xavf tugʻdiradi.
DF-5C “Dunfen” oilasiga mansub raketalarni ishlab chiqishga orttirilgan qimmatbaho tajriba natijasidir. U 18-20 ming km jangovar radiusiga ega. Bu dunyoning istalgan nuqtasiga zarba berish mumkin degani. Raketa qattiq yoqilgʻida ishlovchi dvigatel yordamida parvoz qiladi.
Biroq qitʼalararo ballistik raketalar yadroviy raketalarni tashishning yagona varianti emas. Xitoyliklar AJX-002 suvosti platformasiga ham xuddi shu vazifani yuklamoqchi. Boshqacha aytganda, 20 metr uzunlikdagi yadroviy torpeda portlasa, taxminan 100 megatonna quvvatdagi portlash hosil qiladi. Solishtirish uchun, Hirosimaga tashlangan atom bomba quvvati 20 kilotonna edi.
Xitoy Yaponiya ustidan jahon urushida qozonilgan gʻalabani nishonlab, butun dunyoga, ayniqsa Gʻarbga signal yubordi. Mamlakat uchun “xorlik asri” tugagani, endi Pekin raqobatchilarini oʻzi bilan hisoblashishga majbur qilishi haqida mujda berildi. Bu Qoʻshma Shtatlar bilan raqobat hali-beri tugamasligiga, balki kurash endi boshlanganidan dalolat qiladi.
