АҚШ, Канада ва Мексикада ўтадиган 2026-йилги футбол бўйича Жаҳон чемпионати чипталари атрофида жиддий норозиликлар кучаймоқда. Футбол мухлислари уюшмалари чипта нархлари ҳаддан ташқари қиммат бўлиб кетгани сабаб FIFAдан савдони зудлик билан тўхтатишни талаб қилмоқда. Уларнинг айтишича, баъзи премиум жойлар 9 минг долларга яқин нархда сотилаётгани турнирга оддий мухлислар бора олмаслигини англатади.
Европа футбол мухлисларини бирлаштирувчи йирик халқаро ташкилот (Football Supporters Europe) бу нархларни “талончилик” деб атади. Улар тақдим этган маълумотларга кўра, 2026-йилги мундиал чипталари 2022 йил Қатардаги турнирга қараганда етти баравар қиммат.
Ташкилот вакиллари чипта сиёсатини мусобақанинг анъаналарига “катта хиёнат” деб баҳолаб, FIFAдан вазиятни қайта кўриб чиқишни сўрамоқда.
Германия, Англия ва Хорватия футбол федерациялари эълон қилган маълумотларга кўра, гуруҳ босқичидан финалгача барча ўйинларни стадионда томоша қилмоқчи бўлган мухлис камида 6 900 доллар сарфлаши керак. Нью-Йоркдаги “MetLife” стадионида ўтадиган финалнинг премиум чипталари эса 8 680 доллар қилиб белгиланган. Қатардаги турнирда шу тоифадаги жойлар 1600 доллар бўлган.
Шу кунларда FIFA президенти Жанни Инфантино томонидан АҚШ президенти Дональд Трампга ҳаддан ташқари мақтовлар айтилгани, ҳаттоки унга “тинчлик мукофоти” топширилгани ҳам жиддий танқидга сабаб бўлган эди. “Fair Square” инсон ҳуқуқлари ташкилоти FIFA этика қўмитасига расмий шикоят юбориб, ташкилот сиёсий бетарафлик принципини бузганини таъкидлади.
FIFA ҳозир чипталар савдосининг учинчи босқичини бошлаган. Энди гуруҳ босқичи ўйинларида нархлар “ўйин жозибадорлиги”га қараб белгиланмоқда, бироқ бу мезон қандай ҳисобланаётгани ҳақида очиқ маълумот йўқ. Масалан, Англиянинг Хорватияга қарши биринчи ўйинида дарвоза орти жойлар 523 доллар, шотландиялик мухлислар Гаитига қарши ўйин учун сезиларли даражада арзонроқ тўлайди. Мутахассислар бу тизимни “ноаниқ ва икки поғонали” деб танқид қилмоқда.
“FIFA эълон қилган чипталар нархини кўриб, ҳайратда қолдик”, дейди Европа футбол мухлисларини бирлаштирувчи халқаро ташкилот ижрочи директори. Унинг айтишича, нархи 4 минг долларга яқинлашаётган финал чипталари стадионлардаги жонли муҳитни йўқотиши мумкин. “Бу нархларда ҳеч қандай атмосфера бўлмайди”, дея қўшимча қилди у.
Британиялик таниқли футбол шарҳловчиси Генри Винтер эса ҳақиқий мухлисларнинг мусобақадан четда қолиши Жаҳон чемпионатини “Корпоратив ўйинлар”га айлантириб юбориши мумкинлигини таъкидлади. Унинг фикрича, бу ҳолат FIFAга катта маблағ тўлайдиган телекомпаниялар учун ҳам хавф туғдиради.
Шимолий Америкадан ташқаридан келадиган мухлислар учун эса муаммо янада каттароқ. Африка футболи бўйича журналист Гари Ал-Смит шундай дейди: “Мухлислар АҚШга учиб келади, турар жой ва овқатга пул сарфлайди. Бу улар учун ниҳоятда қиммат жаҳон чемпионати бўлади”.
Мутахассислар айтишича, ҳозирги нархлар FIFAнинг 2018-йилда АҚШ, Канада ва Мексика бўйича берган аризасидаги ваъдалардан кескин фарқ қилади. Ўшанда гуруҳ босқичи чипталари 21 доллардан бошланиши айтилганди.
Бундан ташқари, FIFA энг арзон — 4-категория чипталарини умуман оммавий сотувга қўймади. Бу тоифадаги ўринлар фақат талаб ошган пайтда нархларни ўзгартириб бориладиган тизим орқали сотилиши режалаштирилган.
