“Ozempik” kabi GLP-1 (GPP-1) guruhi preparatlari 2-toifa qandli diabet va semizlikni davolashda inqilob qildi, biroq bemorlarning 10 foizi uchun deyarli foydasiz bo‘lib chiqmoqda. Adelaida va Stenford universitetlarining xalqaro tadqiqotchilar guruhi buning sababi genetik xususiyatlarda ekanini aniqladi — PAM genining muayyan variantlari organizmni bu dorilar ta’siriga chidamli qilib qo‘yadi.
“Ozempik” — aslida 2-tur diabetni davolash uchun qo‘llanadigan preparat bo‘lib, uning tarkibidagi semaglutid moddasi organizmda GLP-1 gormoni ta’sirini taqlid qiladi. U qondagi qand miqdorini nazorat qilishga yordam beradi, ishtahani kamaytiradi va oshqozon bo‘shashishini sekinlashtiradi. Shu sababli so‘nggi yillarda u ortiqcha vaznni kamaytirish vositasi sifatida ham keng qo‘llanmoqda. Wegovy esa shu moddaning aynan vazn yo‘qotish uchun mo‘ljallangan varianti hisoblanadi.
Gap organizmdagi gormonlarni faollashtiruvchi PAM fermenti haqida ketmoqda. Taxminan har o‘ninchi odamda ushbu genning tizimning me’yoriy faoliyatiga xalaqit beradigan variantlari uchraydi. Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, bunday mutatsiyalar aynan diabetga chalingan odamlarda ko‘proq kuzatiladi.
“Qandli diabetga chalingan bemorlarni davolashda bu dori-darmonlarga bo‘lgan reaksiyada katta farqni kuzataman va buni klinik jihatdan oldindan aytish qiyin. Bu yanada samaraliroq tibbiy qarorlar qabul qilish uchun insonning genetik kodidan foydalanish yo‘lidagi ilk qadamdir”, deydi Adelaida universiteti endokrinologi Mahesh Umapatisivam
Tadqiqotchilar PAM genining muayyan mutatsiyasiga ega bo‘lgan va har biri 19 kishidan iborat nazorat guruhini solishtirib, ularning shirin ichimliklarga reaksiyasini tekshirdi. Olimlarni hayratga solgan jihati shundaki, mutatsiya tashuvchilarning qonidagi GLP-1 (GPP-1) miqdori me’yordan ham yuqori bo‘lgan, ammo bu biologik samara bermagan. Ma’lum bo‘lishicha, genetik xususiyat rezistentlikni (chidamlikni) yuzaga keltiradi: gormon organizmda mavjud bo‘lsa-da, kerakli darajada o‘zlashtirilmaydi.
“PAM variantiga ega odamlarning qonida GLP-1 (GPP-1) miqdori yuqori bo‘lishiga qaramay, biz yuqori biologik faollik alomatlarini ko‘rmadik. Qondagi shakar miqdorining pasayishi tezlashmadi. O‘sha samaraga erishish uchun ko‘proq gormon talab etilardi”, deb ta’kidlaydi Stenford universiteti endokrinologi Anna Gloyn.
Sichqonlarda o‘tkazilgan tajribalar nazariyani tasdiqladi: ishlaydigan PAM fermenti bo‘lmasa, GLP-1 (GPP-1) miqdorining ortiqchaligiga qaramay, qondagi shakar miqdori yuqoriligicha qoladi. Keyinroq olimlar 1000 dan ortiq kishi ishtirokidagi klinik sinovlar ma’lumotlarini tahlil qildi. Aniqlanishicha, standart genlar to‘plamiga ega bemorlar PAM’ning o‘ziga xos variantlari tashuvchilariga qaraganda davolanishga ancha yaxshi javob qaytaradi.
Kelajakda genetik testlar shifokorlarga muayyan bir kishiga qimmatbaho inyeksiyalarni buyurish kerakmi yoki yo‘qligini oldindan aniqlashga yordam beradi — bu ham vaqtni, ham mablag‘ni tejaydi. Shuningdek, olimlar organizmga dori-darmonni “his qilishga” yordam beradigan maxsus qo‘shimcha-sensibilizatorlar ishlab chiqishga umid qilmoqda. Hozircha tadqiqotlar davom etmoqda va shifokorlar shoshilinch xulosa chiqarmaslikni maslahat beradi.
Izohlar
Izoh qoldirish uchun, avval