Остона халқаро молия маркази (ОХММ) суди Украинанинг 1,4 миллиард долларлик даъвоси бўйича “Газпром”дан маблағ ундиришга рухсат берганди. Аммо Қозоғистон ҳукумати буни амалга оширишга йўл қўймаслигини билдирди. Бу ҳақда республика адлия вазири Ерлан Сарсембаев маълум қилди.
“Республиканинг ҳуқуқий механизмлари унинг юрисдикцияси билан боғлиқ бўлмаган низоларни кўриб чиқишни назарда тутмайди, шу сабабли ОХММ судининг мазкур қарори Қозоғистон ҳудудида ижро этилмайди”, деди Сарсембаев.
Қозоғистон адлия вазири Конституциявий қонун ОХММ судининг юрисдикциясини чеклашини тушунтирди. Унга кўра, суд фақат молия маркази фаолияти билан бевосита боғлиқ бўлган ёки томонлар келишувга кўра унга йўналтирган низоларнигина кўриб чиқиши мумкин.
Сарсембаевнинг сўзларига кўра, Россиянинг “Газпром” компанияси ОХММ иштирокчиси эмас ва ишни унинг судида кўриб чиқишга рози бўлмаган. 20 май куни Украинанинг “Нафтогаз” компанияси Остонада Швейцария арбитражи қарорини тан олдиришга, Россия газ монополиясидан қарзни мажбурий ундиришга рухсат олишга эришган эди. “Газпром”га қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб 14 кун ичида унинг устидан шикоят қилиш ҳуқуқи берилган.
“Нафтогаз” ва “Газпром” ўртасидаги низо Россия газининг Украина орқали транзити бўйича 2019 йилдаги шартнома туфайли юзага келган. 2022 йилда уруш бошланганидан кейин Луганск вилоятидаги “Сохрановка” газ тақсимлаш станцияси орқали транзит тўхтатилди, аммо етказиб бериш “Суджа” пункти орқали давом этди. “Нафтогаз”нинг таъкидлашича, бунинг натижасида Россия монополияси шартнома бўйича хизматларни тўлиқ тўламай қўйган.
2022 йил сентябрь ойида Украина компанияси Швейцарияда арбитраж жараёнини бошлади. 2025 йил июнь ойида арбитраж “Газпром”ни газ ташиш хизматлари учун “Нафтогаз”га 1,4 миллиард доллар қарз тўлашга, шунингдек, суд харажатларини қоплашга мажбур қилди. Россия томони бу қарорга эътироз билдиришга уринди, бироқ Швейцария Федерал суди уни 2026 йил март ойида ўз кучида қолдирди.
Украинадаги уруш бошланганидан бери “Газпром”нинг собиқ ҳамкорлари томонидан Россия компаниясига қарши илгари сурилган даъволарнинг умумий миқдори камида 19,5 миллиард еврони ташкил этади.
“Нафтогаз”дан ташқари Финляндиянинг Gasum, Франциянинг Engie, Италиянинг Eni, Словакиянинг ЗSЕ Energia ва Австриянинг ОМV компаниялари ҳам “Газпром”га қарши шартнома мажбуриятларини бузганлик учун даъво қўзғатган. Шунингдек, судга Германиянинг RWE ва Unipro, Чехиянинг Net4gas ва Innogy Energie, Нидерландиянинг Gasunie Transport Services ва BBL Company V.О.F, Швейцариянинг DXT Commodities ва Грециянинг DEPA компаниялари мурожаат қилган.
