АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши уруш бошлаганига қарийб 50 кун бўлди. Бу вақт ичида дунё бозори 50 миллиард доллардан ортиқ хом нефтни йўқотди. Аналитиклар ва Reuters ҳисоб-китобларига кўра, бу инқироз асоратлари келгуси ойлар ва ҳатто йиллар давомида сезилади.
Тарихдаги энг йирик узилиш
28 февралда уруш бошланганидан бери жаҳон бозорига 500 миллион баррелдан ортиқ нефть ва конденсат етказиб берилмади. Kpler аналитика компанияси маълумотларига кўра, бу замонавий тарихдаги энг йирик энергия узилишидир.
Wood Mackenzie таҳлилчиси Иаин Моватнинг тушунтиришича, йўқотилган 500 миллион баррел нефть қуйидагиларга тенг:
- бутун дунё авиация талабининг 10 ҳафталик миқдори;
- ер юзидаги барча транспорт воситаларининг 11 кунлик ҳаракати;
- глобал иқтисодиётнинг 5 кунлик нефть истеъмоли;
- АҚШнинг деярли бир ойлик ёки бутун Европанинг бир ойдан ортиқ нефть эҳтиёжи;
- АҚШ ҳарбийларининг қарийб 6 йиллик ёнилғи истеъмоли;
- дунё халқаро юк ташиш саноатининг 4 ойлик фаолияти.
Уруш даврида Форс кўрфази давлатлари кунига қарийб 8 миллион баррел нефть ишлаб чиқариш ҳажмини йўқотди. Бу дунёнинг энг йирик компаниялари — Exxon Mobil ва Chevron’нинг умумий ишлаб чиқариш ҳажмига тенгдир.
Авиация ёнилғиси экспортида ҳам кескин пасайиш кузатилди. Хусусан, Саудия, Қатар, БАА, Кувайт, Баҳрайн ва Уммоннинг экспорти февраль ойидаги 19,6 миллион баррелдан март—апрель ойларида 4,1 миллион баррелгача тушиб кетди. Ушбу йўқотиш Нью Йорк ва Лондон ўртасидаги 20 000 та авиарейсга етадиган ёнилғи деганидир.
Kpler таҳлилчиси Йоханнес Раубаллнинг сўзларига кўра, нефть нархи ўртача 100 доллар бўлгани сабабли, умумий зарар 50 миллиард долларга етган. Бу Германия ялпи ички маҳсулотининг 1 фоизига ёки Латвия ва Эстония каби давлатларнинг бутун ялпи ички маҳсулотига тенг маблағдир.
Тўлиқ тикланиш йиллар талаб қилиши мумкин
Эрон Ҳормуз бўғозини 17 апрель куни очган бўлса, эртаси куни уни қайта ёпди. Бунга АҚШ президенти Дональд Трампнинг Эронга қарши денгиз блокадаси бекор қилинмагани сабаб бўлди. Аммо 20 апрель куни томонлар ўртасида Исломобод (Покистон) шаҳрида музокара бўлиб ўтиши кутилмоқда.
Ҳормуз очилган тақдирда ҳам, экспертлар фикрича, нефть оқимининг тикланиши жуда секин кечади. Kpler маълумотларига кўра, апрель ойида глобал нефть захиралари 45 миллион баррелга камайди. Март ойи охиридан бери ишлаб чиқаришдаги узилишлар кунига 12 миллион баррелни ташкил этмоқда.
Кувайт ва Ироқдаги нефть конларини нормал ҳолатга қайтариш учун тўрт-беш ой вақт керак бўлади. Қатардаги Ras Laffan суюлтирилган газ мажмуаси ва нефтни қайта ишлаш заводларига етган зарар туфайли минтақа энергия инфратузилмасини тўлиқ тиклаш учун йиллар керак бўлиши мумкин.
