Жазирама кунларда одатдагидан секинроқ ҳаракат қилишни истаймиз, бошимиз оғирлашади, кучимиз эса тобора камайиб бораётгандек туюлади. Бундай кунларда тонометр кўпинча ноодатий паст рақамларни кўрсатади ва бу тасодиф эмас. Организм жазирамага ана шундай муносабат билдиради — бу оддий физиологик ҳолат бўлиб, ўзингизни яхшироқ ҳис қилиш учун уни эътиборсиз қолдирмаслик керак.
Нима учун организм жазирамада қийналади?
Юқори ҳароратга жавобан қон босимининг пасайиши — эволюция давомида бизда шаклланган мослашувдир. Содда қилиб айтганда, тана қизиб кетмаслик учун том маънода қон босимини “қурбон қилади”. Агар бу механизмни тушунсангиз, ўзингиз билан курашишни дарҳол тўхтатиб, танангизга ёрдам беришни бошлашингиз мумкин.
Қон томирлар кенгаяди
Ҳаво иссиқ бўлганда, тана совиш режимини ёқади: тери юзасига иложи борича кўпроқ илиқ қон келиб, ўз иссиқлигини атроф-муҳитга чиқариши учун периферик томирлар ва капиллярлар кенгаяди. Томирлар бўшлиғи катталашгани сабабли уларнинг ичидаги босим ҳам табиий равишда пасаяди.
Суюқлик тер билан чиқиб кетади
Фаол терлаш — терморегуляциянинг асосий воситасидир. Аммо йўқотилган суюқлик ўз вақтида тўлдирилмаса, танада айланаётган қон ҳажми камаяди. Қон қуюқлашади, миқдори озаяди ва босим пасайишда давом этади.
Қон оқими қайта тақсимланади
Асосий қон оқими периферияга, яъни терига йўналади. Шу пайтда мия ва ички аъзолар одатдагидан бир оз камроқ кислород олади. Шунинг оқибатида енгил бош айланиши, кескин ўриндан турганда кўз олди қоронғилашиши кузатилади.
Эътиборсиз қолдириб бўлмайдиган симптомлар:
- тўсатдан ҳолсизлик ва “оёқ тортмаётгани” ҳисси;
- ўриндан турганда кўз олдининг қоронғилашиши ёки парда пайдо бўлиши;
- тана ҳарорати юқори бўлганида совуқ ва ёпишқоқ тер чиқиши;
- аниқ сабабсиз кўнгил айниши;
- пулснинг бўғиқ ёки сийрак уриши;
- ҳатто тинч ҳолатда ҳам ҳаво етишмаслиги ҳисси.
Агар бу белгилардан камида икки-учтаси бир вақтнинг ўзида юзага келса, бу шунчаки кутиб ёки чидаб ўтиришга уриниш эмас, балки тўхташ учун ишорадир.
Қон босими кескин тушиб кетса, нима қилиш керак?
Агар қон босими кескин тушиб кетган бўлса, ваҳима ҳолатни янада оғирлаштириши сабабли, хотиржам ва изчил ҳаракат қилиш лозим.
1. Ётинг ва оёқларингизни юрак сатҳидан баландроқ кўтаринг
Оёғингиз остига сумка, ўралган куртка ёки бирон-бир ёстиқча қўйинг. Бу бир неча дақиқада миянинг қон билан таъминланишини яхшилайдиган энг оддий усулдир.
2. Салқин жойга ўтинг
Соя жой, кондиционерли хона, сояроқ хонадаги очиқ дераза — ҳарорати пастроқ бўлган ҳар қандай жойга ўтинг.
3. Ёқа ва белбоғингизни бўшатинг
Бундай пайтда кийимнинг танани сиқиб туриши ортиқчадир.
4. Секин, кичик ҳўпламлар билан ичинг
Бир стакан салқин сув — айнан салқин бўлиши керак, чунки ўта совуқ сув томирлар спазмини келтириб чиқариб, вазиятни ёмонлаштириши мумкин.
5. Пулс урадиган нуқталарни совитинг
Билакларга, тирсак букилмаларига, чаккаларга ва бўйинга нам латта ёки салқин сув билан компресс қилиш танадаги умумий қизишни камайтиришга ёрдам беради.
Бундай бўлмаслиги учун нима қилиш керак?
Чанқамасангиз ҳам сув ичинг
Чанқоқлик ҳисси организм сувсизланганидан дарак берувчи кечиккан сигналдир. Сувни катта танаффусларсиз, ҳар 20-25 дақиқада кичик қултумларда ичиб туриш зарур. Жазирама иссиқда оддий сувни минерал моддалари кам бўлган сув билан алмаштириб ичинг. Тер билан чиқиб кетадиган электролитлар (натрий, калий, магний) ўрнини тўлдириш муҳим.
Рационингизни қайта кўриб чиқинг
Оғир, ёғли, иссиқ овқат ҳазм бўлиши учун ошқозонга кўп миқдорда қон келишини талаб қилади — бу эса қон босимини янада туширади. Ёзда енгил салатлар, совуқ шўрвалар, мавсумий мева ва сабзавотлар истеъмол қилиш жуда фойдали.
Фаоллик учун тўғри вақтни танланг
Соат 10:00 гача ва 17:00 дан кейин сайр қилиш, машқ қилиш ва боғда ишлаш хавфсиз ҳисобланади. Қолган вақтда жисмоний зўриқишни камайтиринг.
Ўриндан секин туринг
Ортостатик коллапс — ўриндан турганда кўз олдининг бирдан қоронғилашиши — айниқса, иссиқ ҳавода тез-тез кузатилади. Туришдан олдин бир неча сония ўтириб туриш бу хавфни сезиларли даражада камайтиради.
Спиртли ичимликлар ва ортиқча қаҳвадан воз кечинг
Алкоголь қон томирларини кенгайтиради ва организмнинг сувсизланишига олиб келади — бу икки карра зарбадир. Кофеин қон босимини қисқа муддатга кўтаргани билан, унинг сийдик ҳайдовчи таъсири натижада умумий аҳволни ёмонлаштиради.
Жазирама ёз — муаммо эмас. Бунинг учун ўзингизга бир оз эътиборлироқ бўлиш ва тана сигналларига қулоқ солиш кифоя. У сизга нима кераклигини доим айтиб туради: вақтида сув ичиш, салқинга ўтиш ёки ўриндан сакраб турмаслик. Ана шундай оддий нарсалар жазирамадан эсон-омон ўтишга ва ёзни чинакамига енгил ўтказишга ёрдам беради.
