“Трампнинг Эрон бўйича қарорларига таъсир ўтказиш қийин” — Нетаньяху

Исроил бош вазири Биньямин Нетаньяху шахсий суҳбатларида АҚШ президенти Дональд Трампнинг Эрон бўйича қарорларига Исроилнинг таъсир кўрсатиш имконияти жуда камлигини айтди. Бу ҳақда икки нафар манбага таяниб Reuters хабар берди.

Ҳозирда АҚШ президенти деярли уч ойдан бери давом этаётган урушни тўхтатиш бўйича келишув юзасидан музокаралар олиб бормоқда. Суҳбатдан хабардор икки исроиллик мулозимнинг сўзларига кўра, Нетаньяху бу фикрларни урушни тўхтатиш бўйича дастлабки келишув музокараларидан Исроил четда қолиб кетган бир вақтда билдирган. Мазкур уруш АҚШ ва Исроилнинг қўшма бомбардимонлари билан бошланган эди.

Келишув йўлидаги тўсиқлар

Ҳозирча ҳам АҚШ, ҳам Эрон музокараларда тез фурсатда келишувга эришиш умидларини пасайтирмоқда. Томонлар ўртасида Эроннинг ядровий мақсадлари, Теҳроннинг санкцияларни бекор қилиш талаби ҳамда Исроилнинг Ливанда “Ҳизбуллоҳ” жангчиларига қарши олиб бораётган уруши борасида келишмовчиликлар сақланиб қолмоқда.

Нетаньяху барча жабҳаларда, жумладан, Ливанда ҳам эҳтимолий хавф-хатарларга қарши ҳарбий амалиётларни давом эттириш ҳуқуқини талаб қилмоқда. Агар Эрон Исроилдан Ливан жанубидаги ҳарбий ҳаракатларни бутунлай тўхтатишни талаб қилса, Нетаньяхунинг бу шарти келишувни барбод қилиши мумкин.

Нетаньяхунинг шахсий суҳбатларида қатнашган исроиллик мулозимлардан бири бош вазир айни пайтда муҳокама қилинаётган англашув меморандуми юзасидан хавотир билдирганини айтди. Манбаларнинг иккиси ҳам исмлари сир қолишини сўраган.

Музокаралар тафсилотлари

Трамп администрациясининг юқори мартабали мулозимига кўра, келишувга биноан Эрон Ҳормуз бўғозини очади. Бунинг эвазига АҚШ ўзининг денгиз блокадасини олиб ташлайди. Шундан сўнг ядровий масалалар бўйича кейинги музокаралар давом эттирилади. АҚШ ва Эрон ўртасидаги билвосита музокараларга Покистон воситачилик қилмоқда. Ҳозирча Трамп Эрон билан келишувга шошилмасликни буюрган.

Эронлик манбаларнинг Reuters’га маълум қилишича, кейинги босқичларда юқори даражада бойитилган уран захираси бўйича низони ҳал қилиш учун “реал формулалар” топилиши мумкин. Бунга материални БМТнинг ядровий ташкилоти (МАГАТЭ) назорати остида суюлтириш ҳам киради.

Гарчи бу келишув Исроилнинг Эрон ядро дастури ва захиралари бўйича хавотирларини ҳозирча бартараф этмаса-да, Нетаньяху айни пайтда президент қарорига таъсир ўтказиш имконияти йўқлигини тан олди. Нетаньяху идораси эса бу масалага изоҳ бермади.

Ушбу келишувнинг ўртага чиқиши Нетаньяху учун жуда нозик вақтга тўғри келди. Мамлакатда яқинлашаётган миллий сайловларда у мағлуб бўлиши прогноз қилинмоқда. Мухолифлари бош вазирни урушда ўзи эълон қилган мақсадларга эриша олмаганликда танқид қилмоқда.

28 февраль куни АҚШ ва Исроилнинг Эронга ҳужумлари бошланганида, Нетаньяху Исроилнинг мақсадини эълон қилган эди. Булар:

• Эроннинг диний ҳукуматини ағдариш учун шароит яратиш;
• унинг ядровий ва баллистик ракета салоҳиятини йўқ қилиш;
• минтақада ўз таъсирини ўтказиш имкониятларини фалаж қилиш.

Reuters хабарига кўра, Трамп Эрон операциясини бошлаш ҳақида якуний буйруқни Нетаньяху билан суҳбатдан кейин берган. Ушбу суҳбатда Нетаньяху АҚШ президентига Эрон олий раҳнамоси Оятуллоҳ Али Хоманаийни биргаликда ўлдириш зарурлигини уқтирган. Хоманаий биринчи зарбалардаёқ ҳалок бўлган эди.

Ўшандан бери Исроил ва АҚШнинг урушдаги мақсадлари айри тушди. АҚШ бор эътиборини Ҳормуз бўғозини қайта очишга қаратган. Урушга қадар жаҳондаги нефть ва суюлтирилган табиий газ ташиш ҳажмининг бешдан бир қисми айнан шу бўғоз орқали ўтган.

Шу ой CBS телеканалига берган интервьюсида Нетаньяху бойитилган уранни Эрондан олиб чиқиш бўйича янада қатъий чоралар зарурлигини таъкидлади.
Шунингдек, у Эрон минтақадаги прокси-гуруҳларни қўллаб-қувватлашни ва баллистик ракеталар ишлаб чиқаришни тўхтатиши шартлигини айтди..

“... Ҳали қилинадиган ишлар кўп”, дея қўшимча қилган Нетаньяху.