“Оземпик” каби GLP-1 (ГПП-1) гуруҳи препаратлари 2-тоифа қандли диабет ва семизликни даволашда инқилоб қилди, бироқ беморларнинг 10 фоизи учун деярли фойдасиз бўлиб чиқмоқда. Аделаида ва Стенфорд университетларининг халқаро тадқиқотчилар гуруҳи бунинг сабаби генетик хусусиятларда эканини аниқлади — PAM генининг муайян вариантлари организмни бу дорилар таъсирига чидамли қилиб қўяди.
“Оземпик” — аслида 2-тур диабетни даволаш учун қўлланадиган препарат бўлиб, унинг таркибидаги семаглутид моддаси организмда GLP-1 гормони таъсирини тақлид қилади. У қондаги қанд миқдорини назорат қилишга ёрдам беради, иштаҳани камайтиради ва ошқозон бўшашишини секинлаштиради. Шу сабабли сўнгги йилларда у ортиқча вазнни камайтириш воситаси сифатида ҳам кенг қўлланмоқда. Wegovy эса шу модданинг айнан вазн йўқотиш учун мўлжалланган варианти ҳисобланади.
Гап организмдаги гормонларни фаоллаштирувчи PAM ферменти ҳақида кетмоқда. Тахминан ҳар ўнинчи одамда ушбу геннинг тизимнинг меъёрий фаолиятига халақит берадиган вариантлари учрайди. Тадқиқот шуни кўрсатдики, бундай мутациялар айнан диабетга чалинган одамларда кўпроқ кузатилади.
“Қандли диабетга чалинган беморларни даволашда бу дори-дармонларга бўлган реакцияда катта фарқни кузатаман ва буни клиник жиҳатдан олдиндан айтиш қийин. Бу янада самаралироқ тиббий қарорлар қабул қилиш учун инсоннинг генетик кодидан фойдаланиш йўлидаги илк қадамдир”, дейди Аделаида университети эндокринологи Маҳеш Умапатисивам
Тадқиқотчилар PAM генининг муайян мутациясига эга бўлган ва ҳар бири 19 кишидан иборат назорат гуруҳини солиштириб, уларнинг ширин ичимликларга реакциясини текширди. Олимларни ҳайратга солган жиҳати шундаки, мутация ташувчиларнинг қонидаги GLP-1 (ГПП-1) миқдори меъёрдан ҳам юқори бўлган, аммо бу биологик самара бермаган. Маълум бўлишича, генетик хусусият резистентликни (чидамликни) юзага келтиради: гормон организмда мавжуд бўлса-да, керакли даражада ўзлаштирилмайди.
“PAM вариантига эга одамларнинг қонида GLP-1 (ГПП-1) миқдори юқори бўлишига қарамай, биз юқори биологик фаоллик аломатларини кўрмадик. Қондаги шакар миқдорининг пасайиши тезлашмади. Ўша самарага эришиш учун кўпроқ гормон талаб этиларди”, деб таъкидлайди Стенфорд университети эндокринологи Анна Глойн.
Сичқонларда ўтказилган тажрибалар назарияни тасдиқлади: ишлайдиган PAM ферменти бўлмаса, GLP-1 (ГПП-1) миқдорининг ортиқчалигига қарамай, қондаги шакар миқдори юқорилигича қолади. Кейинроқ олимлар 1000 дан ортиқ киши иштирокидаги клиник синовлар маълумотларини таҳлил қилди. Аниқланишича, стандарт генлар тўпламига эга беморлар PAM’нинг ўзига хос вариантлари ташувчиларига қараганда даволанишга анча яхши жавоб қайтаради.
Келажакда генетик тестлар шифокорларга муайян бир кишига қимматбаҳо инексияларни буюриш керакми ёки йўқлигини олдиндан аниқлашга ёрдам беради — бу ҳам вақтни, ҳам маблағни тежайди. Шунингдек, олимлар организмга дори-дармонни “ҳис қилишга” ёрдам берадиган махсус қўшимча-сенсибилизаторлар ишлаб чиқишга умид қилмоқда. Ҳозирча тадқиқотлар давом этмоқда ва шифокорлар шошилинч хулоса чиқармасликни маслаҳат беради.
“Оземпик” ва унинг аналоглари суяк ҳамда пайлар билан боғлиқ муаммоларни келтириб чиқариши мумкин.
Изоҳлар
Изоҳ қолдириш учун, аввал