Эрон Ҳормуз бўғозининг Уммон қисмидан кемаларнинг эркин ҳаракатланишига рухсат бериши мумкин. АҚШ билан можаронинг қайта авж олишига йўл қўймаслик бўйича келишувга эришилса, Эрон шундай қадамга тайёр. Бу ҳақда Reuters манбаси хабар берди.
Уруш оқибатида дунё бўйлаб нефть ва газ етказиб беришда тарихдаги энг йирик узилишлардан бири юз берди. Сабаби нефть ва газ оқимларининг қарийб 20 фоизи ўтадиган Ҳормуз бўғози ёпиб қўйилди. Эронга қарши уруш бошланган 28 февралдан буён юзлаб танкерлар, кемалар ва 20 000 нафар денгизчи Форс кўрфазида қолиб кетди. АҚШ ва Эрон 8 апрель куни икки ҳафтага ўт очишни тўхтатишга келишиб олди.
АҚШ президенти Дональд Трамп уруш якунига яқинлашаётганини айтган бўлса-да, Ҳормуз бўғози устидан назорат музокаралардаги асосий масалалардан бири бўлиб қолмоқда. Масаланинг нозиклиги сабабли исмини ошкор қилмаган манбага кўра, Эрон кемаларга Ҳормузнинг Уммон сувларидаги қисмидан ҳеч қандай тўсиқсиз ҳаракатланишга рухсат бериши мумкин.
Аммо Эрон ўша ҳудудда жойлаштиргани тахмин қилинаётган миналарни тозалашга рози бўлиш-бўлмаслиги номаълум. Шунингдек, Исроилга алоқадор кемаларга ҳам эркин ўтишга рухсат берилиши маълум эмас, дейилади хабарда.
Манба таклифнинг амалга ошиши Вашингтоннинг Теҳрон талабларини қабул қилишига боғлиқ эканини таъкидлади. Бу Ҳормуз бўғози бўйича ҳар қандай келишувдаги асосий шарт ҳисобланади.
Ғарбдаги хавфсизлик манбаси кемаларнинг Уммон сувларидан тўсиқсиз ўтишига рухсат бериш таклифи устида иш олиб борилганини таъкидлади. Бироқ бу борада Вашингтон қандай реакция билдиргани ҳозирча номаълум.
Эрон ва Уммон ўртасида жойлашган, кенглиги атиги 34 километр бўлган Ҳормуз бўғози Форс кўрфазини Ҳинд океани билан боғлайди. У Яқин Шарқдан энергия ресурслари ҳамда ўғитларни ташишда асосий йўлак ҳисобланади. Бўғоз бўйича таклиф Теҳроннинг айрим қатъий талабларидан ортга чекиниши сифатида қаралмоқда.
Эрон Ҳормуз бўғози орқали ҳаракатланадиган кемалардан тўлов ундирмоқчи. Жаҳон кемачилик саноати бу каби чораларни денгиз конвенцияларини бузувчи, мисли кўрилмаган бир томонлама қадамлар деб билади.
Ҳормуз блокадаси
11 апрель куни Покистоннинг Исломобод шаҳрида Эрон ва АҚШ делегациялари урушни тўлиқ тўхтатиш бўйича музокара олиб борди. Аммо 21 соат давом этган музокара муваффақиятсиз тугади. АҚШ вице-президенти Эрон асосий шартларни, жумладан, ядро қуролини ишлаб чиқармаслик талабини қабул қилмаганини айтди. Теҳрон эса музокараларда “ҳаддан ортиқ” талаблар қўйилганини таъкидламоқда.
Financial Times’нинг ёзишича, музокаралар Ҳормуз бўғози сабабли боши берк кўчага кирган. АҚШ бўғозни биргаликда бошқаришни ва ундан ҳаракатланадиган кемалардан тўлов олинмаслигини хоҳлайди.
Муваффақиятсиз музокаралар ортидан АҚШ президенти 13 апрель куни Ҳормуз бўғозини блокада қилди ва ундан ўтувчи кемалар Эронга тўлов қилса, улар қўлга олинишини таъкидлади. Эндиликда Саудия Арабистони АҚШни блокадани тўхтатишга чақирмоқда. Сабабли расмийлар Эрон блокадага жавобан Қизил денгиздаги Боб ал-Мандаб бўғозини ёпиб қўйишидан хавотирда. Уруш сабабли Ҳормуз бўғози ёпилгач, Саудия ўзининг нефтини Қизил денгиз орқали экспорт қилиб келмоқда.
