Украинанинг олтинчи президенти Владимир Зеленский бугун, 25 январь куни, 48 ёшни қаршилади. Унинг ҳаёти кескин бурилишларга бой бўлди. Дипломат ёки чегарачи бўлишни орзу қилган ўсмир уруш шароитида мамлакатни бошқараётган етакчига айланди. Россиянинг кенг кўламли босқини даврида Зеленскийга хориждан бошпана ва қочиш таклифи берилди. Аммо сиёсатчи ватани ва халқини ҳимоя қилишни танлаб, дунё қаҳрамонига айланди.
Болалиги ва оиласи
Владимир Зеленский 1978 йил 25 январда ўша пайтдаги Украина ССРнинг жануби-шарқидаги саноат шаҳри — Кривой Рогда туғилган. Унинг отаси Кривой Рог иқтисодиёт институтида кибернетика ва компьютер техникаси бўйича илмий бўлимга раҳбарлик қилган, онаси эса муҳандис бўлган.
“Дадам худди мен каби ўта талабчан ва принципиал инсон: у шогирдларидан ҳеч нарса олмасди, ҳатто бир қути шоколадни ҳам қабул қилмаган. Онам бутун умри давомида муҳандис бўлиб ишлаган”, деган эди Зеленский 2018 йилда берган интервьюсида.
Зеленскийнинг бобоси Семён Зеленский Иккинчи жаҳон уруши даврида Қизил Армия сафида, 57-гвардия моторли ўқчилар дивизиясида полковник бўлиб хизмат қилган. Унинг катта бобоси ва уч нафар катта амакиси нацистлар лагерларида ҳалок бўлган.
Мўғулистонда яшаган, Исроилда ўқишга грант ютган
Болалигида Зеленский тўрт йил Мўғулистоннинг Эрденет шаҳрида яшаган. Бу даврда отаси йирик саноат лойиҳаларида ишлаган.
“Биз узоқ йиллар Мўғулистонда яшаганмиз: мен у ерда тўрт йил яшаганман, отам эса 20 йил. Шу сабабли отамни деярли кўрмасдим — у Совет Иттифоқидаги энг кучли мутахассислардан бири бўлиб, аслида йирик кон-бойитиш комбинатини қуриш билан шуғулланган”, деганди у.
Зеленский мактабда фаол, шўх ва баъзан муштлашувга мойил бола сифатида танилган. Фортепиано чалган, спорт билан шуғулланган, бироқ айрим фанларга, хусусан кимёга қизиқмаган.
“Мен жуда фаол эдим, ҳамма жойга улгуришим ва ҳамма нарсани билишим керак эди. Мусиқа мактабида фортепиано бўйича ўқисам ҳам, кўпинча шўх бола, ҳатто уришқоқ сифатида танилгандим. Болаликда сиз одатда ҳақлигингизни музокаралар ва ишонтириш билан эмас, балки муштларингиз билан исботлайсиз”, деган Зеленский интервьюларидан бирида.
У болалигидан ўзини жиддий касб эгалари қаторида тасаввур қилган. Мактаб йилларида дипломат ёки чегарачи бўлишни орзу қилган. 16 ёшида эса инглиз тилидан имтиҳон топшириб, Исроилда ўқиш учун грант ютган, бироқ отаси унинг хорижга чиқишига қарши бўлган. Кейинчалик у 2000 йил отаси ишлаган Кривой Рог иқтисодиёт институтининг “Ҳуқуқшунослик” факультетини тамомлаган.
“Ҳуқуқшунослик” факультетига ўқишга кираётганимда, отам ҳеч ким уни менинг ўқишимга таъсир ўтказган деб ўйламаслиги учун мамлакатдан кетган... Дипломат бўлиш орзум эди. Халқаро музокаралар мени қизиқтирарди, буларнинг барчаси менга жуда ёқарди. Мен инглиз тилини ўргандим ва инглиз тили чуқурлаштириб ўқитиладиган махсус мактабни тугатгандим, дея хотирлаган Зеленский.
У мактаб давридаёқ маълум бир услубга амал қилган, унга ва дўстларига бу борада The Beatles гуруҳи илҳом берган. Зеленский ўша йилларни шундай эслайди:
“Бизни узоқдан ҳам таниш мумкин эди: оқ кўйлаклар, горошкали галстуклар, дазмолланган кенг шимлар, камарлар, катакли пиджак ва ажралмас атрибут — соч турмаги! Орқага таралган ва жуда кўп гел сурилган узун сочлар”.
17 ёшида Зеленский “КВН” саҳнасига чиқиб, кейинчалик машҳур “Квартал 95” лойиҳасига асос солган. Ижодий фаолияти сабаб у олти йил давомида Москвада яшаган, аммо буни илиқ хотиралар билан ёдга олмаган.
“Олти йил яшаган, ишлаган бўлсам ҳам Москвани нега ёмон кўрардим? Чунки эшик қоқсанг, очишмайди. Гап шунчаки қўшни ҳақида эмас — бу ҳамма жойда шундай. Бу ҳаёт тарзига айланган”, деган эди у.
Зеленский 2000 йиллардан бошлаб Украина телевидениесидаги энг машҳур шахслардан бирига айланган. 2003 йилда у саккиз йил давомида гаплашган мактабдаги синфдоши Елена Кияшко билан оила қурган. Уларнинг ҳозирда икки нафар фарзанди бор: қизи Александра (2004) ва ўғли Кирило (2013).
Украинанинг энг ёш президенти
2019 йилнинг 20 май куни Владимир Зеленскийнинг ҳаёти тубдан ўзгарди. У 41 ёшида Украина халқи олдида қасамёд қабул қилиб, мамлакат тарихидаги энг ёш президентга айланди. Зеленский учун кейинги йиллар кетма-кет синовлар даврига айланди: COVID-19 пандемияси, 2022 йилда бошланган ва ҳозиргача давом этаётган Россиянинг кенг кўламли босқини, мураккаб халқаро музокаралар ва уруш шароитидаги бошқарув.
2022 йилда Time журнали уни дунёнинг энг нуфузли шахслари қаторига киритди. 2022 йилда Зеленский Politico нашрининг Европадаги энг нуфузли одамлар рейтингида биринчи ўринни эгаллади. Овоз берганлар Украина президентини “тинчлик, демократия ва ҳалоллик”ка интилаётган “умид маёғи” деб таърифлади.
Эвакуация таклифлари ва рад жавоби
Россия босқинининг илк кунларида Украина президенти Владимир Зеленскийнинг ёрдамчилари эҳтимолий эвакуация учун фавқулодда поездни тайёрлаб турган. Бироқ Зеленский ундан ҳеч қачон фойдаланмаган. Уни шаҳар четидаги бункерларга кўчириш, ҳатто ҳукумат қароргоҳини Польша чегарасига яқин ҳудудга ўтказиш таклифлари ҳам бўлган.
Украина разведкасидаги айрим юқори ва ўрта бўғин зобитлари юкларини йиғиштириб, “қаршилик бефойда, руслар бизни мағлуб этади, деган фикрларни билдирган. Ғарб иттифоқчилари, жумладан, ўша пайтдаги АҚШ президенти Жо Байден ҳам Зеленскийга хорижда муваққат ҳукумат тузишда ёрдам бериш имкониятини муҳокама қилган. Сиёсатчи бу таклифни рад этиб, халқини ва ватанини ҳимоя қилишни танлади. У бу қарорини “уруш пайтида президент қилиши лозим бўлган иш” деб изоҳлаган.
