Ҳеч эътибор берганмисиз, ҳар йили бир хил вақтда бир хил фильмларни томоша қиламиз. Репликаларни ёддан биламиз, қўшиқларни биринчи ноталаридан таниймиз, баъзида ҳатто кўрмаймиз ҳам - фильм оливе тайёрланаётганда орқа фонда кетаверади. Шундай бўлса-да, усиз байрам “тўлиқ” бўлмайди. Нега руҳиятимиз бу такрорланишга шунчалик боғланиб қолган? Мазкур мақолада шу саволга жавоб берамиз.
Биринчи ва энг муҳим сабаб — одат
Одатлар инсонга гўзаллик учун ёки ўтмишга боғланиб қолгани учун эмас, балки ўтиш даврларини енгил ўтказиш учун керак. Психологияда бу тартибсизликни тартибга солишнинг энг қулай усули ҳисобланади. Бир давр тугаб, бошқаси бошланаётганда табиий равишда хавотир ортади: нима тўғри бўлди, нима нотўғри, энди нима бўлади, буни уддалай оламанми. Айнан шу пайтда руҳиятга таянч нуқталари жуда зарур бўлади.
31 декабрь — ҳис-туйғулар тўлиб-тошган кун: якунлар, кутилмалар, режалар, умидлар ва “хурсанд бўлиш керак” деган мажбурият. Бундай тарангликда ҳар йилги одат бу босимни юмшатади — оливе, мандаринлар, мушакбозлик ва байрамнинг ажралмас қисми бўлган севимли фильмлар. Уларсиз гўё Янги йил байрамдек бўлмайди, айнан шунинг учун ҳам улар бошқача таъсир қилади.
Иккинчи сабаб - маданий код
Севимли янги йил фильмини кўраётганимизда уни ёлғиз томоша қилмаётганимизни ички ҳис билан англаймиз. “Ҳамма шундай қилади” деган тушунча бор. Ёлғиз яшасак ҳам, Янги йилни ёқтирмасак ҳам, норозилик билдирсак ҳам - қалбимизнинг тубида бошқаларга тегишлилик ҳисси мавжуд. Бу умумий сценарий бўлиб, унга қарор қабул қилмасдан ҳам қўшилиш мумкин. Демак, бу қарорлар учун масъулиятни ҳам ўз зиммамизга олмаймиз. Руҳиятимиз учун бу катта енгиллик ҳисобланади.
Бунинг устига таниш фильм танлаш заруратидан халос қилади. Кимдир 1 декабрдан бошлаб Гарри Поттер сагасини қайта кўришни бошласа, бошқа биров 31 декабрга бир неча кун қолганда “Уйда ёлғиз” фильмининг барча қисмларини кетма-кет томоша қилади, яна кимдир янги йил арафасида “Тақдир ҳазили” фильмини ўнинчи марта кўриб, унинг муҳитига чўмади. Изланиш, иккиланиш, хавотирланиш, ёқиш-ёқмаслигини ўйлашнинг ҳожати йўқ. Йиллар давомида синовдан ўтган қадрдон фильмлар бор. 
Учинчи сабаб - хавфсизлик
Таниш фильмда кутилмаган воқеалар содир бўлмайди. Ким ким билан қолишини, қаерда кулги, қаерда таъсирли лаҳзалар бўлишини биламиз. Ноаниқликлар ҳаддан зиёд кўп бўлган дунёда башорат қилиш имкониятга айланади. У ташвишни камайтиради, вазиятни назорат қилиш ҳиссини қайтаради ва руҳиятимизга узоқ кутилган дам олиш имконини беради.
Бу севимли адёлга ўхшайди: янги бўлмаслиги мумкин, аммо унга ўраниб олганингизда дарров хотиржамлик пайдо бўлади. Такрорлаш одатий ҳол дегани эмас. Такрорлаш - ички таянч ҳисобланади.
Тўртинчи сабаб - носталгия
Психологик жиҳатдан носталгия дунё оддийроқ бўлган пайтга қисқа муддатга қайтиш имкониятидир. Ота-оналарингиз ёнингизда бўлиб, байрамни ташкил этишдаги барча ташвишларини ўз зиммаларига олган, Янги йил чиндан ҳам сеҳрга тўла бўлган, совғаларни ўзингиз сотиб олмасдан юрагингизни ҳовучлаб кутган пайтларга қайтиш қандай яхши. Айнан ўша давр фильмлари бизни бу ҳис-туйғуларга қайтариши мумкин.
Биз бу фильмларни сюжет учун эмас, балки “ўша пайтда менга яхши эди” деган туйғу учун кўрамиз. Бу туйғуни сақлаб қолиш жуда муҳим, айниқса бугунги кун доим ҳам қувонч учун сабаб бўлмаётган пайтларда.
Бешинчи сабаб — оила меҳри
Агар оилангиз бўлмаса, бу фильмларни томоша қилиш уни “тўлдириб олиш” усулига айланади. Овозлар, оҳанглар, таниш саҳналар кимдир ёнингизда бордек ҳис уйғотади. Гўё бу сеҳрли оқшомда ёлғиз эмассиз - бу руҳият учун жуда катта аҳамиятга эга.
Биз 31 декабрь куни бир хил фильмларни янгиликдан қўрққанимиз учун эмас, балки бу кунда барқарорлик ва анъаналар биз учун янгиликдан кўра муҳимроқ бўлгани сабабли кўрамиз. Соғлом руҳиятнинг сири хавфсиз жойга қайта олиш қобилиятидадир. Баъзан Янги йилга киришнинг энг яхши усули эски, аммо жуда ишончли ва таниш дунёда бир неча соат қолишдир.
