АҚШ президенти Дональд Трамп ва Украина раҳбари Владимир Зеленский 28 декабрь куни Флоридада уч соатлик музокара олиб борди. Улар учрашувдан сўнг Россия билан тинчлик ўрнатиш йўлида катта ютуқларга эришганини айтди. Бироқ асосий масала ҳал этилмай қолди: Путин Донбассни талаб қилмоқда, Зеленский бунга қарши, Трамп эса томонлар келишувга эришишини истайди. Бу сафар АҚШ ва Украина раҳбарлари бир неча ҳафта ичида тинчлик битими шартлари анча аниқ бўлишини айтмоқда.
Деярли ҳамма масала бўйича “ажойиб суҳбат”
Трамп билан учрашувдан олдин Зеленский бу “йилнинг энг фаол дипломатик кунларидан бири” бўлишини, “йил охиригача кўп нарсалар” ҳал бўлиши мумкинлигини айтган эди. АҚШ ва Украина делегацияларининг музокаралари Трампнинг шахсий Мар-а-Лагодаги қароргоҳида қарийб уч соат давом этди.
Музокаралар якунида Трамп дарҳол уларни “ажойиб” деб баҳолаб, бу “аъло даражадаги суҳбат” Россия–Украина урушининг якунига сезиларли даражада яқинлаштирганини айтди.
“Биз мақсадга жуда яқинмиз, балки ниҳоятда яқинмиз ҳам. Кўпчилик буни имконсиз деб айтганига қарамай, биз жуда катта тафсилотларгача келишиб олдик. Эртага давом эттирамиз”, деди Оқ уй раҳбари.
Унинг сўзларига кўра, тинчлик келишуви деярли тайёр бўлиб, томонлар шартларнинг қарийб 95 фоизи бўйича келишиб олган. Шу билан бирга, Трамп асосий масала — Донбасс ҳудудлари кимга тегишли бўлиши — ҳали очиқ қолаётганини ҳам тан олди. Трамп буни “энг муҳим” масала деб атади.
Зеленский музокаралар якунида Донбасс масаласи ҳали ҳам максимал даражада долзарб эканини ва Украинанинг бу борадаги позицияси “аниқ ва Россиядан фарқ қилишини” таъкидлади. Президентга кўра, Украина учун барқарор тинчликка эришишдаги энг муҳим босқич — ҳудудий масала эмас, балки мамлакат учун хавфсизлик кафолатларидир.
У Украина жамоаси бу банд устида Европа сиёсатчилари билан ишлашни давом эттиришини, барча муҳокама қилинган масалаларни якунлаш зарурлигини ва бу жараён яқин ҳафталарда амалга ошиши мумкинлигини айтди.
Трамп музокаралардан кейин ҳам журналистлар саволларига жавоб берар экан, ҳудудлар бўйича келишувни иложи борича тезроқ тузиш кераклигини таъкидлади. У Украина “катта жасорат кўрсатгани...ва (душманга)катта зарар етказгани”ни, аммо можарога “нуқта қўйиш вақти келгани”ни қайд этди.
АҚШ президенти ҳатто Украина парламенти олдида чиқиш қилишга тайёрлигини айтиб, тинчлик келишуви зарурлигини тушунтирди. Зеленский бунга дипломатик тарзда “Сизни кутишдан доим хурсандмиз” дея жавоб қайтарди.
Россиянинг позицияси қандай?
Россия Донбасс ҳудудларининг кимга тегишли бўлишини ўзи учун энг муҳим масала деб ҳисобламоқда. Путин бу борадаги позициясини Дональд Трамп билан бўлиб ўтган телефон суҳбатида билдирган. Ушбу суҳбат Зеленский билан учрашувдан сал олдин, ўша куннинг ўзида бўлиб ўтган.
Путин Трампни Анкорижда улар ўртасида эришилган “тушунишлар”га асосланишга чақирган. Гарчи ўша пайтда муҳим келишувлар ҳақида расмий маълумот берилмаган бўлса-да. Унинг ёрдамчиси Юрий Ушаков эса Россия томонининг асосий талабини очиқ айтди: Киев Донбасс бўйича “жасоратли ва масъулиятли сиёсий қарор” қабул қилиши керак.
“Донбассга тааллуқли бу қарорни, фронтларда юзага келаётган вазиятни ҳисобга олган ҳолда, Украина кечиктирмасдан қабул қилиши мантиқан тўғри бўларди”, деган Ушаков.
Ушаковнинг сўзларига кўра, Путин ва Трамп Флоридадаги музокаралар якунидан сўнг яна бир бор телефон орқали мулоқот қилишни режалаштирмоқда.
“Мен унга ишонаман”
Дональд Трамп ҳам, Владимир Зеленский ҳам урушни тўхтатадиган қарорларни кутиш мумкин бўлган ҳафталар ҳақида гапирмоқда. Аммо бу яна Донбасс масаласига тааллуқли эмас. Зеленский бу масалани Украина халқи ёки унинг сайланган вакиллари ҳал қилиши кераклигини таъкидламоқда.
Бу келишувчи томонларни боши берк кўчага киритиши мумкин. Украина овоз беришга тайёргарлик кўриш ва уни ўтказиш вақтида ўт очишни тўхтатишни талаб қилмоқда, Россия эса буни рад этмоқда, Путин эса бу ҳудудларни ҳарбий йўл билан ҳам қўлга киритиши мумкинлигини бир неча бор такрорлаган.
Украина президенти ҳозир муҳокама қилинаётган тинчлик келишувининг исталган банди ҳам референдумга, ҳам мамлакат парламенти муҳокамасига қўйилиши мумкинлигини айтган. Трамп ҳали кутилмаган муаммолар юзага келиши мумкинлигини истисно қилмади. Унинг сўзларига кўра, тинчлик режасидаги ҳар қандай банд “эҳтимол, жуда муҳим бўлиб чиқади” ва бутун келишувни бузади.
Уруш қанчалик тез тугаши мумкинлиги ҳақидаги саволга жавоб берар экан, Трамп яна бир неча ҳафта ичида аниқлик киритилиши кераклигини айтди. У яқин келажакда АҚШ, Украина ва Россия ўртасида уч томонлама учрашув ўтказилиши эҳтимоли катта деб баҳолади.
“Путин шундай бўлишини истайди. У менга жуда аниқ айтди, мен унга ишонаман”, деди АҚШ раҳбари.
