Валентин Черних сценарийси асосида Владимир Меншов суратга олган “Москва кўз ёшларга ишонмайди” мелодрамасига 45 йил бўлган бўлса-да, ҳамон энг севимли фильмлардан бири бўлиб қолмоқда. Фильм прокатга чиққан йили фақатгина “ХХ аср қароқчилари” жангари фильмидан ортда қолиб, прокат натижаларига кўра иккинчи ўринни эгаллаган. Картина хорижда ҳам бундан кам муваффақиятга эришмаган. Фильм “Оскар” мукофотига сазовор бўлган ва яна бир қатор нуфузли мукофотларни қўлга киритган.
Шундай бўлса-да, юлдузли кинолентадаги айрим саҳналар бадиий кенгаш талаби билан қирқиб ташланган, сценарийдаги баъзи сюжет йўналишлари эса суратга олиш жараёнида ўзгартирилган.
Шерлок Ҳолмс қобилиятига эга электрикчи
Фильмдаги ғалати туюладиган эпизод бош қаҳрамоннинг энг яқин дугоналаридан бирининг эри, электрикчи Николай (Борис Сморчков) томонидан Гоша (Алексей Баталов) қидирилиши бўлса керак.
Сюжетга кўра, Вера Алентова ижро этган Катерина Гоша уйдан кетиб қолгач, тушкунликка тушиб қолади. Уни дугоналари ва қизи қўллаб-қувватлайди. Николай эса аёллар кўз ёшларига чидай олмай, Гошани излашга отланади. Кейинги кадрдаёқ у кўп миллионли Москвадан керакли одамни бир неча дақиқада топиб, унинг квартираси эшигини тақиллатиб турган бўлади.
Электрикчи Николайнинг ғайриоддий дедуктив қобилиятларини муаллифнинг бадиий тўқимаси деб ҳисоблаш мумкин. Аммо бу картинани қисқартириш натижасидир. Гап шундаки, дастлаб фильмда яна бир персонаж – КГБ офицери ҳам бўлган. Муаллифлар ғоясига кўра, унинг бош қаҳрамоннинг дугонаси Людмила (Ирина Муравёва) билан ишқий муносабати бўлган. Ҳатто унинг кимёвий тозалашдан костюмини олиб, Людочка билан маъноли нигоҳ тўқнаштирган саҳнаси ҳам сақланиб қолган.
Айнан шу одам ўз хизмат алоқаларини ишга солиб, саноқли дақиқаларда Гошанинг фамилияси ва манзилини билиб беради. Қолаверса, бош қаҳрамонларни яраштириш учун суҳбатни қандай тўғри қуриш кераклиги ҳақида Николайга йўл-йўриқ ҳам кўрсатади.
Ичкиликбоз хоккейчи
Сценарийга киритилган ўзгартиришлардан энг кўп жабр кўрган фильм қаҳрамони Людмиланинг собиқ эри Сергей Гурин (Александр Фатюшин) бўлди. Бир вақтлар умидли хоккейчи бўлган Гурин аввал шон-шуҳратидан, сўнгра суюкли аёлидан айрилиб, аста-секин ичкиликка ружу қўяди. Фақатгина фильм сўнгига яқин у тузалиш йўлига ўтиб, мураббийлик фаолиятини бошлайди. Аммо дастлабки ғояга кўра, бу қаҳрамоннинг тақдири анча бошқача бўлиши керак эди.
Хронометражни қисқартириш мақсадида Гурин учрашув юлдузига айланиши керак бўлган “Лужники” спорт мажмуасидаги шведларга қарши ўйин фильмдан олиб ташланади. Аслида шу тариқа Людмила ўз мақсадига эришиб, машҳур спортчига турмушга чиққан бўларди. Бироқ Фатюшинни қаттиқ хафа қилган ҳолда, унинг қаҳрамони зафар қучадиган бу саҳна фильмдан чиқариб юборилади.
Шунингдек, Гурин иштирокидаги якуний эпизод ҳам қайта ишланган. Собиқ хоккейчи костюм-шимда пайдо бўлиш ўрнига, Буяновларнинг дала ҳовлисига маст ҳолда, шишадошини эргаштириб келиши керак эди. Госкино совет спортчисининг бу қадар тубанлашишига йўл қўя олмасди. Ахир гап, гарчи тўқима бўлса-да, миллий терма жамоа аъзоси ҳақида кетаётганди.
Куйланмаган қўшиқ
Николайнинг ичкиликка берилиб, ўзини четга олган Гоша билан суҳбатининг бир оз узунроқ бўлиши ҳам мумкин эди. Террорчилар томонидан гаровга олинган самолёт тегишли бўлган авиакомпаниянинг номи олиб ташланган. Гап Air France ҳақида эди, бироқ қандайдир мулоҳазаларга кўра француз авиаташувчисини тилга олмасликка қарор қилинган. Шунингдек, қаҳрамонлар лешч балиғини тозалаб бўлгач, “Дон бўйлаб ёш казак сайр қилар” қўшиғини куйлашлари керак бўлган. Аммо шусиз ҳам анча чўзилган фильмда бундан-да муҳимроқ саҳналар бор эди, шу сабабли коммунал квартирадаги маст-аласт қўшиқ айтиш саҳнасидан воз кечишга тўғри келган.
Советча совчилик
Фильмнинг иккинчи қисмида Катя нафақат ёлғиз она ва йирик кимё комбинатининг директори, балки Москва шаҳар Кенгаши депутати ҳамдир. Ҳар бир амалдор каби у ҳам вақти-вақти билан халқ билан мулоқот қилиб туриши лозим. Бироқ депутатлик хонасида сайловчиларни қабул қилиш саҳнаси Меншовга жуда зерикарли туюлган ва у бу лавҳани олиб ташлаган.
Бунинг ўрнига режиссёр ўз қаҳрамонини танишувлар клубига жўнатади. У ерда клуб директори Олга Павловна (Лия Ахеджакова ижросида) Катеринага ҳавас қилса арзигулик бир куёвни — бошқарманинг атиги 53 ёшли масъул ходимини мақтайди. Аммо уриниши бесамар кетади.
Зиёфат ўрнига фестивал
Людочка Москвага бир мақсад билан келади: ўзига бадавлат эр топиш. Бу ғайратли қиз ўз мақсадига қатъият билан интилади. Бир пайт у ўзи ва Катя учун Аргентинанинг элчихонасидаги зиёфатга таклифнома олишга муваффақ бўлади.
Фильмнинг прокатга чиққан версиясида бу сюжет чизиғи йўқ. Қизлар элчихона ўрнига француз киноси фестивалига боришади, хорижлик дипломатларга эмас, совет юлдузлари – Юматов, Конюхова ва Смоктуновскийларга тикилиб қарашади.
