Ўзбекистонда катта ёшли аҳолининг қарийб 64 фоизи ортиқча вазн ёки семизликка эга. Бу кўрсаткич мамлакатда соғлом овқатланиш ва жисмоний фаоллик масаласи тобора долзарб бўлиб бораётганини кўрсатади.
Оur World in Data платформасининг ЖССТ Global Health Observatory маълумотлари асосида эълон қилган 2024-йилги статистикасига кўра, Ўзбекистонда 18 ёшдан катта аҳолининг 64 фоизи тана вазни меъёридан юқори гуруҳга киради. Бу кўрсаткич ортиқча вазн ва семизликни биргаликда қамраб олади.
ЖССТ мезонларига кўра, тана массаси индекси (ТМИ) 25 ва ундан юқори бўлганлар ортиқча вазнли, 30 ва ундан юқори бўлганлар эса семиз ҳисобланади.
Тана массаси индекси — инсоннинг бўйи ва вазни мослиги даражасини баҳоловчи катталик бўлиб, у вазн етишмаслиги, меъёрдалиги ёки ортиқчалигини аниқлашда ишлатилади.
Бунинг учун тана вазнининг килограммдаги(кг) кўрсаткичини, бўй ўлчамининг квадрат метрига(м²) бўлиш керак. Масалан, вазни 97 кг бўлган, бўйи эса 177 см бўлган одамда ТМИни аниқлаймиз:
ТМИ = 72 кг : (1.90)² = 25.9
Ўзбекистон аҳолисининг тана массаси индекси бўйича МДҲ давлатлари ичида етакчилик қилмоқда. ОWID/WHО маълумотига кўра:
- Ўзбекистон — 64%
- Озарбайжон — 63%
- Молдова — 61%
- Туркманистон — 58%
- Тожикистон — 58%
- Қозоғистон — 56%
- Қирғизистон — 56%
- Россия — 56%
- Арманистон — 56%
- Беларусь — 55%
Дунё бўйича эса катта ёшли аҳолининг қарийб 45 фоизи ушбу гуруҳга киради. Энг юқори кўрсаткичлардан бири Тонгада қайд этилган — 91 фоиз. Японияда эса бу кўрсаткич тахминан 24 фоизни ташкил этади.
ЖССТ ортиқча вазн ва семизликни сурункали касаллик сифатида баҳолайди. Улар юрак-қон томир касалликлари, 2-тур қандли диабет, гипертония ва айрим саратон турлари хавфини ошириши мумкин.
Юрак қон-томир тизими касалликлари ривожланиш хавфига кўра:
- ТМИ кўрсаткичи < 18.5 бўлса, паст (бошқа касалликлар ривожланиши мумкин);
- ТМИ кўрсаткичи < 18.5—24.9 бўлса, одатдагидек;
- ТМИ кўрсаткичи < 25.0—29.9 бўлса, баланд;
- ТМИ кўрсаткичи < 30.0—34.9 бўлса, юқори;
- ТМИ кўрсаткичи < 35.0—39.9 бўлса, жуда юқори;
- ТМИ кўрсаткичи >= 40 бўлса, фавқулотда юқори саналади.
